CẢM XÚC LÀ CỦA CHÚNG TA

Thế giới bên ngoài diễn ra… Cảm xúc là của chúng ta… 
Có thể chúng ta không thể kiểm soát được thế giới diễn ra… và đôi khi không phải ai cũng có thể kiểm soát được cảm xúc của mình…
Người có thể kiểm soát được cảm xúc của mình… thế giới vẫn diễn ra mà không có ta…
Mà cảm xúc là một phần của năng lượng… suy nghĩ là một phần của cảm xúc… tỉnh táo là một phần của cảm xúc… cảm xúc là một phần của trí tuệ… sự ngu dốt là một phần của cảm xúc… Cảm xúc gần như chiếm trọn chúng ta…
Nó ảnh hưởng đến cuộc sống của ta, suy nghĩ của ta, hành động của ta, lời nói của ta, tinh thần của ta, trí tuệ của ta, tư duy của ta, quyết định của ta, nhận thức của ta, tâm trạng của ta…
Nó là phần quan trọng trong Vận mệnh của ta…
Winston Man

Thế giới bên ngoài vẫn vận hành theo cách của nó, phần lớn không phụ thuộc vào ý muốn của mỗi cá nhân. Ta không thể quyết định mọi điều sẽ xảy đến, không thể kiểm soát hoàn toàn người khác, hoàn cảnh hay những biến cố bất ngờ. Nhưng khi thế giới ấy đi qua nhận thức của ta, nó tạo ra cảm xúc. Và chính từ đây, thế giới bên ngoài bắt đầu trở thành thế giới bên trong của mỗi người.

Cảm xúc không đơn thuần chỉ là vui, buồn, yêu, ghét hay tức giận. Theo tinh thần của đoạn viết, “cảm xúc” được dùng theo một nghĩa rộng hơn: nó là dòng năng lượng nội tại liên kết với suy nghĩ, trạng thái tinh thần, sự tỉnh táo, nhận thức và cách trí tuệ của con người vận hành. Vì thế, cảm xúc có khả năng lan sang gần như mọi phương diện của đời sống: ta nghĩ thế nào, nói gì, hành động ra sao, nhìn nhận sự việc thế nào và cuối cùng lựa chọn điều gì.

Điểm quan trọng nhất nằm ở sự khác biệt giữa kiểm soát thế giới và làm chủ chính mình. Một người không thể bắt thế giới vận hành theo mong muốn của mình. Thậm chí con người cũng không phải lúc nào có thể ngăn cảm xúc xuất hiện. Nhưng ta có thể dần học cách nhận biết cảm xúc, hiểu nguồn gốc của nó, không để nó lập tức biến thành lời nói, hành động hay quyết định.

“Kiểm soát cảm xúc” ở đây vì thế không nên hiểu là đè nén cảm xúc. Người làm chủ cảm xúc vẫn biết đau, giận, sợ, yêu, thất vọng và hạnh phúc. Điểm khác biệt là họ có khả năng tạo ra một khoảng cách giữa cảm xúc xuất hiện và hành động được lựa chọn. Chính khoảng cách đó là nơi sự tỉnh táo và trí tuệ có thể tham gia.

Câu “thế giới vẫn diễn ra mà không có ta” còn mang một tầng nghĩa sâu hơn: rất nhiều thứ mà ta đang lo lắng, giận dữ hay cố kiểm soát thực chất vẫn tiếp tục tồn tại dù ta có tham gia vào nó hay không. Ta không phải trung tâm của mọi biến động. Nhận ra điều đó có thể giúp con người bớt bị thế giới bên ngoài kéo đi và quay trở lại quan sát chính mình.

Vì cảm xúc ảnh hưởng đến suy nghĩ; suy nghĩ ảnh hưởng đến lời nói và hành động; hành động lặp lại tạo thành thói quen; thói quen tác động đến lựa chọn; và những lựa chọn tích lũy theo thời gian góp phần tạo nên hướng đi của cuộc đời. Theo nghĩa ấy, câu “Cảm xúc là phần quan trọng trong Vận mệnh của ta” không nhất thiết nói rằng cảm xúc định sẵn số phận, mà rằng cách chúng ta sống cùng và phản ứng với cảm xúc có thể góp phần tạo nên vận mệnh của chính mình.

Ta không kiểm soát được mọi điều xảy ra với mình.
Ta cũng không thể ngăn mọi cảm xúc xuất hiện trong mình.
Nhưng khi ta nhận biết và làm chủ được cách mình phản ứng với cảm xúc, ta bắt đầu làm chủ suy nghĩ, lời nói, hành động và quyết định của mình.
Thế giới vẫn vận hành dù có hay không có ta; nhưng cách ta tiếp nhận thế giới ấy sẽ góp phần quyết định con người ta trở thành.
Bởi vậy, cảm xúc không chỉ là trạng thái nhất thời — nó là một trong những dòng năng lượng âm thầm góp phần tạo nên vận mệnh.

——————————————————

Thế giới bên ngoài vẫn diễn ra theo quy luật của nó. Có những sự việc ta có thể tác động, nhưng cũng có vô số điều nằm ngoài khả năng của ta: người khác nghĩ gì, nói gì, hành động ra sao; một biến cố xuất hiện lúc nào; thành công hay thất bại đến theo cách nào. Thế giới vẫn tiếp tục diễn ra, có ta hay không có ta.

Nhưng khi những gì xảy ra bên ngoài đi vào bên trong con người, chúng được tiếp nhận qua nhận thức và khơi lên cảm xúc. Từ đó, một sự việc vốn chỉ là “điều đã xảy ra” có thể trở thành niềm vui, nỗi buồn, sự tức giận, sợ hãi, hy vọng, ham muốn hay thất vọng của chính ta.

Vì vậy, câu “Cảm xúc là của chúng ta” mang một ý nghĩa quan trọng: sự việc có thể đến từ bên ngoài, nhưng trải nghiệm nội tâm diễn ra bên trong ta. Ta không phải lúc nào cũng lựa chọn được cảm xúc đầu tiên xuất hiện. Và đúng như ý bạn đặt ra, không phải ai, cũng không phải lúc nào, có thể kiểm soát hoàn toàn cảm xúc của mình.

Làm chủ cảm xúc vì thế không có nghĩa là không được buồn, không được giận, không được sợ hay phải trở thành một con người lạnh lùng. Nó gần hơn với khả năng nhìn thấy cảm xúc của chính mình mà không lập tức trở thành nô lệ cho nó.

Khi tức giận xuất hiện, ta biết mình đang tức giận. Khi sợ hãi xuất hiện, ta nhận ra mình đang sợ. Khi lòng tham, sự đố kỵ hay kiêu hãnh xuất hiện, ta có khả năng quan sát chúng trước khi biến chúng thành lời nói, quyết định hoặc hành động.

Chính ở khoảng cách rất nhỏ giữa “tôi đang cảm thấy” và “tôi sẽ làm gì”, sự tỉnh táo bắt đầu xuất hiện.

Trong tư tưởng bạn đang xây dựng, “cảm xúc” còn được nhìn rộng hơn những trạng thái vui – buồn thông thường. Nó giống một dòng năng lượng nội tại liên kết với suy nghĩ, tinh thần, nhận thức và hoạt động của trí tuệ. Bởi vậy, cảm xúc có thể ảnh hưởng gần như toàn bộ con người: cách ta suy nghĩ, cách ta nhìn một sự việc, lời ta nói, việc ta làm, tâm trạng, tinh thần, tư duy, nhận thức và cuối cùng là những quyết định mà ta đưa ra.

Ngay cả trí tuệ cũng không hoàn toàn tách khỏi trạng thái cảm xúc. Một người rất thông minh nhưng đang bị giận dữ, sợ hãi hoặc tham vọng chi phối vẫn có thể đưa ra quyết định sai. Ngược lại, sự tỉnh táo giúp con người nhìn thấy cảm xúc của mình thay vì để cảm xúc tự động quyết định thay mình.

Vì thế, câu “Cảm xúc gần như chiếm trọn chúng ta” có thể hiểu rằng cảm xúc không chỉ là một phần nhỏ thoáng qua của đời sống. Nó liên tục tương tác với cơ thể, suy nghĩ, ký ức, nhận thức và hành vi của chúng ta. Nhiều lúc ta tưởng rằng mình đang quyết định hoàn toàn bằng lý trí, nhưng bên dưới quyết định ấy vẫn có thể tồn tại yêu – ghét, sợ hãi – hy vọng, tự ái – ham muốn, bình an – bất an.

Và đây là nơi ý cuối cùng của bạn trở nên quan trọng: “Nó là phần quan trọng trong Vận mệnh của ta.”

Không nhất thiết phải hiểu rằng một cảm xúc nào đó có thể thần bí quyết định số phận. Có thể hiểu theo một chuỗi rất thực tế:

Cảm xúc → suy nghĩ → nhận thức → quyết định → hành động → thói quen → lựa chọn lặp lại → hướng đi cuộc đời.

Một cơn giận chỉ kéo dài vài phút nhưng có thể tạo ra một câu nói làm thay đổi một mối quan hệ. Một nỗi sợ kéo dài có thể khiến ta bỏ qua một cơ hội. Một ham muốn thiếu kiểm soát có thể dẫn đến một quyết định sai. Ngược lại, sự bình tĩnh có thể giúp ta không đưa ra một quyết định mà sau này phải hối tiếc.

Theo nghĩa đó, cảm xúc không phải toàn bộ vận mệnh, nhưng cách ta sống cùng cảm xúc có thể góp phần tạo nên vận mệnh.

Nếu cô đọng toàn bộ tư tưởng của Winston Man thành một đoạn mang tính triết lý, mình sẽ diễn đạt như sau:

Thế giới bên ngoài vẫn diễn ra, có ta hay không có ta.
Ta không thể kiểm soát tất cả những gì xảy đến, cũng không phải lúc nào có thể ngăn một cảm xúc xuất hiện trong mình.

Nhưng cảm xúc là thế giới bên trong của ta. Nó đi vào suy nghĩ, lời nói, hành động, tinh thần, nhận thức, trí tuệ và những quyết định mà ta lựa chọn.

Làm chủ cảm xúc không phải là tiêu diệt cảm xúc, mà là tỉnh táo để nhận ra nó, hiểu nó và không để nó quyết định thay mình.

Bởi từ cảm xúc sinh ra suy nghĩ; từ suy nghĩ hình thành lựa chọn; từ lựa chọn tạo nên hành động; từ những hành động lặp lại hình thành con đường mà một đời người đi qua.

Ta không thể bắt thế giới vận hành theo ý mình. Nhưng khi có thể làm chủ thế giới bên trong mình, ta bắt đầu có khả năng lựa chọn cách mình bước đi trong thế giới ấy.

Và có lẽ vì vậy, cảm xúc không chỉ là một khoảnh khắc của cuộc sống — nó là một phần quan trọng tạo nên Vận mệnh của mỗi chúng ta.